Elektrische risico’s op het werk kunnen leiden tot stroomschokken, brandwonden, brand en ernstig letsel. Daarom controleert de Nederlandse Arbeidsinspectie of werkgevers elektrische installaties veilig houden en werkzaamheden verantwoord organiseren.
De Arbeidsinspectie, voorheen Inspectie SZW, kijkt daarbij naar de installatie, de werkomgeving en de deskundigheid van medewerkers. Ook onderhoud, inspecties en duidelijke werkafspraken spelen een rol.
Organiseer jij de elektrische veiligheid binnen je bedrijf? De cursus Installatie- en Werkverantwoordelijke NEN 3140 van Ingenium helpt je om verantwoordelijkheden en veiligheidsmaatregelen praktisch in te vullen.
Welke elektrische risico’s kunnen ontstaan?
Elektrisch gevaar ontstaat bijvoorbeeld door beschadigde kabels, bereikbare delen onder spanning of onjuist gebruik van gereedschap. De belangrijkste risico’s zijn:
- Elektrische schokken: stroom door het lichaam kan ernstig of dodelijk letsel veroorzaken.
- Vlambogen: een elektrische ontlading kan zeer hoge temperaturen, brandwonden en rondvliegende deeltjes veroorzaken.
- Brand: bijvoorbeeld door overbelasting, kortsluiting of slechte verbindingen.
- Bijkomend letsel: iemand kan door een schrikreactie vallen of tegen een machine terechtkomen.
Een lage spanning betekent niet dat alle risico’s verdwijnen. Vocht en een geleidende omgeving beïnvloeden het gevaar van stroomdoorgang. Ook kunnen accu’s bij kortsluiting grote stromen leveren, met brandwonden of brand als gevolg.
Deze risico’s spelen ook bij niet-elektrische werkzaamheden, zoals schoonmaken of schilderen nabij elektrische installaties.
Wat controleert de Arbeidsinspectie?
De precieze aandachtspunten hangen af van de installatie en de werkzaamheden. Belangrijke onderwerpen zijn:
| Onderwerp | Waarop moet je letten? |
|---|---|
| Afscherming en isolatie | Zijn gevaarlijke delen voldoende afgeschermd en zijn kabels, behuizingen en aansluitingen onbeschadigd? |
| Werkplek | Is er voldoende werkruimte en past het materieel bij omstandigheden zoals vocht, stof of explosiegevaar? |
| Deskundigheid | Hebben medewerkers passende kennis, instructies en bevoegdheden voor hun taken? |
| Werkvoorbereiding | Zijn de installatie, voedingsbronnen, werkwijze en veiligheidsmaatregelen vooraf duidelijk? |
| Gereedschap en bescherming | Zijn meetapparatuur, gereedschap en persoonlijke beschermingsmiddelen geschikt voor de risico’s? |
| Onderhoud en inspectie | Vinden controles en onderhoud tijdig plaats en volgt herstel van geconstateerde gebreken? |
Neem elektrische risico’s op in de risico-inventarisatie en -evaluatie, oftewel RI&E. Werk de benodigde verbeteringen uit in het plan van aanpak. Betrek daarbij ook storingen, onderhoud en werkzaamheden door ingehuurde bedrijven.
Spanningsloos werken als uitgangspunt
Bij werkzaamheden aan elektrische installaties is spanningsloos werken het uitgangspunt. Alleen een schakelaar uitzetten is daarvoor onvoldoende.
Een deskundige en bevoegde medewerker zorgt volgens de toepasselijke procedure onder meer voor:
- Scheiding van de relevante voedingsbronnen.
- Beveiliging tegen opnieuw inschakelen.
- Vaststelling dat de installatie daadwerkelijk spanningsloos is.
- Aarden en kortsluiten waar dat nodig is.
- Bescherming tegen nabijgelegen delen die onder spanning blijven.
Houd ook rekening met andere voedingen, zoals zonnepanelen, een noodstroomvoorziening of accu’s.
Werken nabij delen onder spanning vraagt om passende afscherming, afstand en werkafspraken. Onder spanning werken aan laagspanningsinstallaties mag alleen binnen de strikte wettelijke uitzonderingsvoorwaarden. Daaronder vallen een aantoonbare dringende noodzaak, een uitdrukkelijke opdracht, een geschikte installatie en doeltreffende veiligheidsmaatregelen.
Wie mag elektrische werkzaamheden uitvoeren?
Stem werkzaamheden af op de opleiding, ervaring en instructie van de medewerker. Leg duidelijk vast wie welke taken mag uitvoeren en wie toezicht houdt.
NEN 3140 biedt hiervoor een praktische aanpak bij laagspanningsinstallaties en elektrische arbeidsmiddelen. De norm onderscheidt onder andere voldoende onderrichte personen, vakbekwame personen, installatieverantwoordelijken en werkverantwoordelijken.
Een cursuscertificaat vervangt de beoordeling en aanwijzing door de werkgever niet. Lees meer over het aanwijzen van medewerkers volgens NEN 3140.
Voor hoogspanningsinstallaties gelden specifieke eisen en werkprocedures, waarbij onder meer NEN 3840 relevant is.
Passende meetapparatuur van Meetwinkel
Bij het vaststellen van spanningsloosheid is geschikte apparatuur essentieel. Meetwinkel verkoopt hiervoor onder andere:
- Fluke T150 tweepolige spanningstester: voor spanningscontrole binnen het aangegeven spanningsbereik en de veiligheidscategorie van het instrument.
- Fluke PRV240 proving unit: een controlebron waarmee je de werking van een geschikte spanningstester vóór en na gebruik kunt controleren.
Kies apparatuur die past bij de installatie en volg de gebruiksaanwijzing. Een controle met een proving unit beoordeelt de werking van de tester; het vaststellen van spanningsloosheid vindt op de installatie zelf plaats.
Elektrische risico’s beheersen met Ingenium
Veilig werken vraagt om mensen die risico’s herkennen en weten hoe zij werkzaamheden organiseren.
In de cursus Installatie- en Werkverantwoordelijke NEN 3140 van Ingenium B.V. leer je onder andere verantwoordelijkheden vastleggen, werkprocedures opstellen en toezicht organiseren. De cursus sluit aan bij medewerkers die het beheer van elektrische installaties of de veilige uitvoering van werkzaamheden coördineren.
Wil je elektrische veiligheid binnen jouw organisatie beter regelen? Bekijk de cursus IV/WV NEN 3140 en schrijf je in bij Ingenium.