Elektrische arbeidsmiddelen repareren: wat mag en waar let je op?
Bij de reparatie van elektrisch gereedschap moeten de vervangende kabel en stekker passen bij het apparaat én de gebruiksomstandigheden. Alleen een steviger uiterlijk of dezelfde IP-aanduiding is onvoldoende. Controleer vóór hergebruik of het arbeidsmiddel weer veilig functioneert.
Een reparatie betekent niet automatisch dat de CE markering vervalt. Wel moet je onderscheid maken tussen het herstellen van een defect en het veranderen van de werking of veiligheidsvoorzieningen.
Heb je al ervaring als keurmeester? In de cursus Keuren elektrische arbeidsmiddelen NEN 3140 voor gevorderden van Ingenium verdiep je jouw kennis van meetmethoden, afwijkende meetwaarden en het beoordelen van complexere arbeidsmiddelen.
Wie mag elektrische arbeidsmiddelen repareren?
Laat reparaties uitvoeren door iemand met passende vakkennis, praktische vaardigheden en kennis van het betreffende apparaat. De werkgever beoordeelt of die deskundigheid aansluit op de werkzaamheden.
Een voldoende onderricht persoon (VOP) kan alleen specifieke taken uitvoeren waarvoor diegene gericht instructie heeft ontvangen en bevoegd is. Een VOP aanwijzing is dus geen algemene reparatiebevoegdheid. Complexere werkzaamheden vragen om meer elektrotechnische deskundigheid.
Leg de toegestane werkzaamheden en grenzen duidelijk vast. Lees hierover ook ons artikel over het aanwijzen van medewerkers volgens NEN 3140.
Voer de reparatie spanningsloos uit en voorkom onbedoeld inschakelen. Houd daarnaast rekening met andere energiebronnen, zoals accu’s en opgeslagen elektrische energie.
Vervalt de CE markering na een reparatie?
Elektrische arbeidsmiddelen repareren laat de CE markering niet automatisch vervallen. Bij een normale reparatie herstel je de oorspronkelijke werking en veiligheid met passende onderdelen.
Een wijziging kan verder gaan. Denk aan het plaatsen van een sterkere motor of het aanpassen van een beveiliging. Beoordeel dan welke nieuwe of grotere risico’s ontstaan en of sprake is van een ingrijpende wijziging. In dat geval kunnen de verplichtingen van een fabrikant gaan gelden, waaronder een nieuwe conformiteitsbeoordeling.
Gebruik daarom onderdelen die passen bij de oorspronkelijke specificaties en volg de reparatievoorschriften van de fabrikant. Controleer vooraf ook de garantie en servicevoorwaarden.
Waar let je op bij kabels en stekkers vervangen?
Een vervangende kabel of stekker moet passen bij het apparaat én de gebruiksomstandigheden. Alleen een steviger uiterlijk of dezelfde IP aanduiding is onvoldoende.
Controleer onder andere:
- Elektrische eigenschappen: geschikte spanning, stroom, aderdoorsnede en aantal aders.
- Omgevingsbestendigheid: geschiktheid voor bijvoorbeeld vocht, olie, warmte en mechanische belasting.
- Montage: passende aansluitklemmen, kabelinvoer en trekontlasting.
- Beschermingsklasse: behoud van de voorzieningen tegen elektrische schok.
- Fabrikantvoorschriften: het voorgeschreven onderdeel en de toegestane vervangingswijze.
Bij klasse I hoort de beschermingsleiding bij de bescherming tegen elektrische schok. Na de reparatie moet onder meer vaststaan dat deze verbinding deugdelijk is.
Bij klasse II moet de dubbele of versterkte isolatie behouden blijven. Volg daarom de voorgeschreven uitvoering van het snoer, de stekker en de aansluitingen. Soms schrijft de fabrikant vervanging van de complete snoerset of uitvoering door een servicedienst voor.
Gebruik adereindhulzen en andere aansluitmaterialen volgens de instructies van de betreffende klem of stekker. Eén algemene montageregel past niet bij ieder aansluitingssysteem.
Controle na reparatie van elektrische arbeidsmiddelen
Na de reparatie van elektrische arbeidsmiddelen beoordeelt een deskundige of ze veilig terug kunnen naar de gebruiker. Alleen vaststellen dat het apparaat weer werkt, is onvoldoende.
De controle omvat, afhankelijk van het apparaat en de reparatie:
- Visuele inspectie: controle van behuizing, aansluitingen, kabel, trekontlasting en beschermingsvoorzieningen.
- Elektrische metingen: bijvoorbeeld beschermingsleidingsweerstand, isolatieweerstand en relevante lekstromen.
- Functionele controle: beoordeling van de werking en de relevante veiligheidsfuncties.
NEN 3140 biedt het kader voor veilig werken met elektrische arbeidsmiddelen. Voor apparatuur binnen het toepassingsgebied beschrijft NEN-EN 50678 de verificatie van beschermingsmaatregelen na reparatie. Voor onder andere medische apparatuur, lasapparatuur en machines onder NEN-EN-IEC 60204-1 gelden specifieke procedures.
Laat een deskundige de juiste meetmethode en beoordelingscriteria kiezen. Leg de reparatie, vervangen onderdelen, controles, meetresultaten en beoordeling vast. Geef het arbeidsmiddel pas vrij wanneer de veiligheid voldoende is aangetoond.
Meetapparatuur voor de controle na reparatie
Meetwinkel verkoopt bijvoorbeeld de Nieaf-Smitt SafetyPAT 3140 startkit met PAT-Manager software. De tester beschikt over metingen voor beschermingsleidingsweerstand, isolatieweerstand en lekstromen. Met de software kun je resultaten bewaren en rapporteren.
Stem de keuze van tester, accessoires en testprocedure af op de apparatuur die je beoordeelt. Niet iedere tester ondersteunt alle proeven voor ieder type arbeidsmiddel.
Versterk jouw beoordeling als keurmeester
Elektrische arbeidsmiddelen repareren vraagt om een betrouwbare veiligheidscontrole vóór hergebruik. Tijdens de gevorderdencursus NEN 3140 van Ingenium leer je complexere arbeidsmiddelen en afwijkende meetwaarden beter beoordelen. Bekijk de cursusdata en meld je aan om jouw keuringskennis verder te ontwikkelen.