Als werkgever moet je zorgen dat medewerkers veilig kunnen werken met gereedschap, machines en andere arbeidsmiddelen. Keuringen helpen om slijtage, beschadigingen en veiligheidsgebreken tijdig te ontdekken.
Maar wanneer is keuren verplicht? Moet dat jaarlijks en mag een eigen medewerker de keuring uitvoeren? Hieronder lees je wat de algemene wettelijke eisen betekenen voor jouw organisatie.
Wanneer moet je arbeidsmiddelen laten keuren?
De belangrijkste algemene regels staan in artikel 7.4a van het Arbeidsomstandighedenbesluit. Dit artikel onderscheidt verschillende situaties.
| Situatie | Wanneer is een keuring nodig? |
|---|---|
| Na installatie | Vóór het eerste gebruik, als de veiligheid afhangt van de juiste installatie. |
| Na montage op een andere plek | Opnieuw vóór gebruik, als de veiligheid afhankelijk is van de montage. |
| Tijdens de gebruiksduur | Periodiek, wanneer slijtage, veroudering of andere invloeden gevaarlijke situaties kunnen veroorzaken. |
| Na bijzondere gebeurtenissen | Wanneer bijvoorbeeld een wijziging, ongeval, storm of langdurige stilstand de veiligheid kan hebben beïnvloed. |
Voor sommige arbeidsmiddelen gelden aanvullende of afwijkende regels. Denk aan bepaalde hijskranen, liften en drukapparatuur. Controleer daarom altijd welke voorschriften bij het specifieke arbeidsmiddel horen.
Is jaarlijks keuren verplicht?
Er geldt geen algemene wettelijke regel dat ieder arbeidsmiddel precies eenmaal per jaar een keuring moet krijgen. De noodzakelijke frequentie hangt af van het arbeidsmiddel en de risico’s.
Houd bij het bepalen van de termijn rekening met:
- De intensiteit en omstandigheden van het gebruik.
- De instructies van de fabrikant.
- Slijtage en gebreken uit eerdere keuringen.
- De risico inventarisatie en evaluatie, oftewel de RI&E.
- Eventuele specifieke wettelijke eisen en toepasselijke branchevoorschriften.
Een jaarlijkse keuring is voor veel arbeidsmiddelen een gebruikelijk uitgangspunt. Bij intensief gebruik of zware omstandigheden kan een kortere termijn nodig zijn. Leg de gekozen termijn en de onderbouwing vast.
Een keuringsdatum is bovendien geen garantie dat een arbeidsmiddel tot die datum veilig blijft. Laat gebruikers gebreken melden en haal onveilige middelen direct uit gebruik.
Wie mag arbeidsmiddelen keuren?
De algemene keuringsplicht vraagt om een deskundig persoon of een deskundige instelling. Dat kan een externe keurmeester zijn, maar ook een voldoende deskundige medewerker van de eigen organisatie.
De keurmeester moet het betreffende arbeidsmiddel, de risico’s, de keuringsmethode en de beoordelingscriteria kennen. Een passende opleiding ondersteunt die deskundigheid; ook ervaring en actuele kennis tellen mee.
Voor bepaalde arbeidsmiddelen moet een aangewezen onafhankelijke keuringsinstantie de voorgeschreven keuring uitvoeren. Een interne keurmeester mag die keuring niet zomaar overnemen.
Welke rol speelt NEN 3140?
NEN 3140 beschrijft een gebruikelijke werkwijze voor elektrische veiligheid, waaronder het inspecteren van elektrische arbeidsmiddelen. De norm is zelf geen wet, maar helpt om invulling te geven aan wettelijke veiligheidsverplichtingen.
Een opdrachtgever of verzekeraar kan toepassing van een norm daarnaast contractueel voorschrijven.
Bij elektrische arbeidsmiddelen gaat het onder meer om visuele controle en passende metingen of beproevingen. Voor een machine moet je ook andere relevante gevaren beoordelen, zoals bewegende delen en ontbrekende afschermingen. Alleen een elektrische meting bewijst dus niet dat de complete machine veilig is.
Vervangt CE markering een keuring?
Nee. Met CE markering verklaart de fabrikant dat het product voldoet aan de toepasselijke Europese productwetgeving. De werkgever blijft verantwoordelijk voor veilige inzet, onderhoud en noodzakelijke keuringen tijdens het gebruik.
Controleer daarom ook bij een CE gemarkeerde machine of beveiligingen aanwezig zijn en functioneren. Een overbrugde veiligheidsschakelaar of vastgezette dodemansknop kan bijvoorbeeld direct gevaar opleveren.
Ook oudere machines die destijds rechtmatig zonder CE markering op de markt kwamen, moeten voldoen aan de veiligheidsvoorschriften voor het gebruik.
Wil je een machine wijzigen? Beoordeel dan vooraf de gevolgen voor de veiligheid. Een ingrijpende wijziging kan nieuwe verplichtingen als fabrikant met zich meebrengen.
Vanaf 20 januari 2027 vervangt de Europese Machineverordening (EU) 2023/1230 de Machinerichtlijn. De verplichtingen van werkgevers voor veilig gebruik en noodzakelijke keuringen blijven daarnaast bestaan.
Hoe maak je keuringen aantoonbaar?
Zorg voor een overzichtelijke registratie. Leg per arbeidsmiddel bijvoorbeeld vast:
- Het identificatienummer en de omschrijving.
- De keuringsdatum en de uitvoerende keurmeester.
- De bevindingen, relevante meetresultaten en beoordeling.
- Eventuele herstelmaatregelen en de volgende keuringsdatum.
Houd de keuringsbewijzen beschikbaar op de werkplek. Voor de algemene keuringsplicht kan dat digitaal of op papier; voor specifieke arbeidsmiddelen kunnen aanvullende documentatie eisen gelden.
Een keuringssticker maakt de status zichtbaar, maar vervangt geen volledige registratie.
Hulpmiddelen voor keuren en registreren
Bij Meetwinkel vind je hiervoor onder meer:
- QR-code identificatiestickers: om arbeidsmiddelen een uniek nummer te geven en in je administratie te herkennen.
- Algemene keuringsstickers: om de uiterste datum voor de volgende keuring zichtbaar te markeren.
- Nieaf-Smitt EazyPAT 3140 USB: een apparatentester voor veiligheidsmetingen aan elektrische arbeidsmiddelen, met opslag van meetresultaten.
Kies meetapparatuur die past bij de arbeidsmiddelen en de benodigde metingen.
Leer de wettelijke eisen toepassen bij Ingenium
Wil je elektrische arbeidsmiddelen zelf leren keuren? In de cursus Keuren elektrische arbeidsmiddelen volgens NEN 3140 oefen je met visuele inspecties, metingen, het beoordelen van resultaten en keuringsregistratie.
Ben je vooral verantwoordelijk voor machineveiligheid, risicobeoordelingen en wijzigingen aan machines? Dan sluit de incompanycursus Machineveiligheid voor arbeidsmiddelen daarop aan.
Zet wettelijke verplichtingen om in een praktische werkwijze. Bekijk de passende cursus en meld je aan, of vraag een incompanyvoorstel aan bij Ingenium B.V.