Machine risico-inventarisatie: machines veilig beoordelen
Met een machine risico inventarisatie breng je de gevaren van een machine en het gebruik ervan in kaart. Vervolgens beoordeel je welke maatregelen nodig zijn om veilig te werken. Je kijkt daarbij naar productie, maar ook naar schoonmaken, omstellen, onderhoud en het oplossen van storingen.
Wil je leren waarop je moet letten? In de e-learning Machineveiligheid voor arbeidsmiddelen van Ingenium leer je gevaren herkennen en veiligheidsvoorzieningen beoordelen.
Waarom is een machine-RI&E nodig?
Als werkgever neem je de risico’s van het werken met machines op in de risico-inventarisatie en -evaluatie van je bedrijf. Een machine-RI&E helpt om die risico’s per machine concreet te beoordelen.
Dat geldt voor oudere machines én voor machines met een CE-markering. CE geeft aan dat de fabrikant verklaart dat de machine aan de toepasselijke Europese eisen voldoet. Daarnaast moet je beoordelen of de opstelling, technische staat en het daadwerkelijke gebruik binnen jouw bedrijf veilig zijn.
Een machine RI&E vervangt de bedrijfsbrede RI&E, noodzakelijke keuringen of de risicobeoordeling van de fabrikant voor CE-markering niet.
Machine risico-inventarisatie uitvoeren in vijf stappen
Laat de beoordeling uitvoeren door iemand met voldoende kennis van machineveiligheid en de betreffende machine. Betrek ook de medewerkers die ermee werken: zij kennen de dagelijkse praktijk en terugkerende storingen.
1. Bepaal het gebruik en de grenzen
Verzamel de handleiding, technische informatie en beschikbare onderhouds- en inspectiegegevens. Leg vast waarvoor de machine bedoeld is, wie ermee werkt en in welke omgeving deze staat.
Neem alle relevante werkzaamheden mee. Denk bijvoorbeeld aan gereedschap wisselen, vastgelopen materiaal verwijderen en reinigen. Houd ook rekening met voorzienbaar verkeerd gebruik, zoals het omzeilen van een beveiliging om sneller te werken.
2. Breng de gevaren in kaart
Onderzoek waar mensen letsel of gezondheidsschade kunnen oplopen. Denk aan:
- Beknelling tussen bewegende onderdelen.
- Snijden, pletten of intrekken door gereedschappen en aandrijvingen.
- Elektrische schokken, hete oppervlakken en vrijkomende stoffen.
- Lawaai, ongunstige werkhoudingen en onverwacht starten.
Kijk verder dan de aanwezigheid van een beschermkap. Kan iemand alsnog bij gevaarlijke delen komen? Werken de beveiligingen en passen ze bij de werkzaamheden?
3. Beoordeel de risico’s
Schat per gevaar de mogelijke ernst van het letsel en de kans daarop in. Daarbij spelen onder meer blootstelling, de kans op een gevaarlijke gebeurtenis en mogelijkheden om letsel te vermijden een rol.
Een risicomatrix kan helpen om prioriteiten te bepalen. Leg de gekozen methode en je onderbouwing vast. Een lage risicoscore is geen automatische goedkeuring: controleer ook of de machine voldoet aan de toepasselijke veiligheidseisen.
4. Kies passende maatregelen
Pak risico’s zoveel mogelijk bij de bron aan. Hanteer deze volgorde:
- Gevaar wegnemen of verminderen. Onderzoek bijvoorbeeld een veiligere constructie of werkwijze.
- Technische bescherming toepassen. Denk aan passende afschermingen of beveiligingsvoorzieningen.
- Overblijvende risico’s beheersen. Zorg voor duidelijke instructies, waarschuwingen en waar nodig persoonlijke beschermingsmiddelen.
Een noodstop is een aanvullende veiligheidsvoorziening. Deze vervangt geen noodzakelijke afscherming. Ook alleen een waarschuwingssticker of instructie is onvoldoende wanneer technische bescherming nodig is.
Bij direct gevaar voorkom je verder gebruik totdat de situatie veilig is.
5. Controleer en leg de resultaten vast
Controleer na aanpassingen of de maatregelen werken en geen nieuwe gevaren veroorzaken. Beoordeel daarna de resterende risico’s.
Noteer per machine de bevindingen, maatregelen, verantwoordelijke persoon en uitvoeringsdatum. Leg ook vast hoe je de werking hebt gecontroleerd. Werk de machine risico-inventarisatie bij wanneer bijvoorbeeld het gebruik, de opstelling of de machine verandert, of wanneer incidenten nieuwe risico’s zichtbaar maken.
Welke normen en regels zijn relevant?
NEN-EN-ISO 12100 beschrijft de principes voor risicobeoordeling en risicoreductie bij machines. Gebruik daarnaast de veiligheidseisen en eventuele specifieke normen voor het betreffende machinetype.
Voor het gebruik op de werkvloer zijn de Arbowet en het Arbobesluit van belang. Voor fabrikanten gelden daarnaast productveiligheidsregels. Vanaf 20 januari 2027 vervangt de Europese Machineverordening (EU) 2023/1230 de Machinerichtlijn. Deze overgang betekent niet dat alle bestaande machines automatisch opnieuw een CE-procedure moeten doorlopen. Bij ingrijpende wijzigingen kunnen wel nieuwe fabrikantverplichtingen ontstaan.
Meetapparatuur bij Meetwinkel
Omvat de beoordeling ook elektrische metingen aan de machine? Meetwinkel biedt bijvoorbeeld de Metrel MI3325 MultiServicerXD machinetester. Hiermee kun je onder andere de continuïteit van beschermingsleidingen en de isolatieweerstand meten.
Deze metingen ondersteunen het elektrische deel van de beoordeling. Voor bijvoorbeeld knelgevaar, bereikbare draaiende delen en onveilig gebruik blijft een afzonderlijke beoordeling nodig.
Leer machineveiligheid beoordelen bij Ingenium
Wil je tekortkomingen herkennen en beter onderbouwen welke maatregelen nodig zijn? De e-learning Machineveiligheid voor arbeidsmiddelen behandelt onder meer risicobeoordeling, afschermingen, veiligheidsvoorzieningen en oudere of aangepaste machines.
Je volgt de cursus in je eigen tempo. De verwachte studieduur is ongeveer 8 tot 12 uur.