Wij krijgen regelmatig de vraag: hoe zit het nu met de keuring van grondverzetmachines met een beperkte hijslast. Wat mag zelf gekeurd worden en wanneer moet een externe instantie keuren?
In de praktijk bepaal je eerst wat de machine volgens de gebruiksaanwijzing mag zijn:
gewone grondverzetmachine, grondverzetmachine met beperkte hijsfunctie, of grondverzetmachine met volledige hijsfunctie. Dat bepaalt direct wie mag keuren.
1 Praktische hoofdregel
Een grondverzetmachine met beperkte hijsfunctie mag alleen beperkt hijsen in het verlengde van de graafwerkzaamheden, bijvoorbeeld leidingwerk in de ontgraving leggen of ondersteuningsschotten plaatsen. Volgens de VVT-richtlijn moet bij zo’n machine de SLI, Safe Load Indicator, aanwezig en ingeschakeld zijn en moet de hijscapaciteit in de gebruiksaanwijzing staan. Zodra de machine buiten die beperkte toepassing wordt gebruikt, moet de machine als hijskraan zijn ingericht.
Praktisch betekent dit: een graafmachine die een buis in de sleuf legt of eigen rijplaten/ondersteuningsschotten plaatst, blijft meestal in het regime beperkte hijsfunctie. Een graafmachine die algemeen materialen gaat laden/lossen, staalconstructies plaatst, lasten op hoogte verplaatst of als “kraan” wordt verhuurd, valt al snel in het regime volledige hijsfunctie / hijskraan.
2 Frequentie: deskundige of gecertificeerde/aangewezen instantie
| Situatie | Wie keurt? | Frequentie |
| Gewone grondverzetmachine, geen hijswerk | Deskundige | Afhankelijk van gebruik; in de praktijk minimaal jaarlijks aanbevolen |
| Hijswerk met bedrijfslast < 2 ton | Deskundige | Route A; afhankelijk van gebruik, in praktijk jaarlijks |
| Grondverzetmachine met beperkte hijsfunctie | Deskundige | 1x per 12 maanden |
| Beperkte hijsfunctie met bedrijfslast ≥ 2 ton en bedrijfslastmoment < 10 tm | Deskundige | 1x per 12 maanden, niet als TCVT W3-01 hijskraan |
| Beperkte hijsfunctie met bedrijfslastmoment ≥ 10 tm, maar alleen in het verlengde van graafwerkzaamheden | Deskundige | 1x per 12 maanden |
| Volledige hijsfunctie / inzet als hijskraan, bedrijfslast ≥ 2 ton én bedrijfslastmoment ≥ 10 tm | Jaarlijks; om de 24 maanden door aangewezen instelling/NL-CBI | Jaar 1 deskundige, jaar 2 aangewezen instelling, jaar 3 deskundige, jaar 4 aangewezen instelling, enzovoort |
De VVT-beslisboom geeft voor grondverzetmachines met beperkte hijsfunctie: keuring door een deskundig persoon eenmaal per 12 maanden. Voor een grondverzetmachine met volledige hijsfunctie geldt: uiterlijk 24 maanden na eerste ingebruikname en daarna telkens binnen 24 maanden door een aangewezen instelling; in de tussenliggende jaren door een deskundige.
De Nederlandse Arbeidsinspectie beschrijft voor hijskranen ≥ 2 ton dat deze ten minste eenmaal per 12 maanden door een deskundige worden gekeurd; voor mobiele kranen/torenkranen in de aangewezen categorie geldt aanvullend dat zij uiterlijk 24 maanden na eerste ingebruikneming en daarna telkens binnen 24 maanden door een aangewezen instelling, NL-CBI, worden gekeurd.
Belangrijk: de aangewezen 24-maands keuring geldt voor de categorie mobiele kranen voor haakbedrijf op rupsen of banden met een bedrijfslastmoment van ten minste 10 tonmeter, maar met uitzondering van grondverzetmachines die ontgravingen maken en direct daarop aansluitend leidingwerk leggen of ondersteuningsschotten plaatsen.
3 Zo voer je de keuring praktisch uit
Begin met de documentcontrole. Controleer CE-markering, verklaring van overeenstemming, gebruiksaanwijzing, typeplaat, serienummer, maximale bedrijfslast, hijstabellen, lastmoment, toegestane hulpstukken en of de hijsfunctie door de fabrikant is voorzien. De VVT-richtlijn geeft aan dat de verklaring van overeenstemming, CE-markering en gebruiksaanwijzing van toepassing zijn op de gehele machine met alle mogelijke hulpstukken.
Daarna bepaal je de juiste categorie. Staat er alleen een bak of klem op en is hijsen aan een haak niet voorzien, dan mag hijsen niet. Is er een beperkte hijsfunctie volgens NEN-EN 474-5, dan mag hijsen alleen in het verlengde van de graafwerkzaamheden en volgens de gebruiksaanwijzing met ingeschakelde SLI. Hulpstukken en aansluitingen moeten door de fabrikant zijn voorzien en als combinatie zijn gekeurd.
Vervolgens keur je de machine technisch. Je kijkt naar chassis/onderwagen, rupsen of banden, zwenkwerk, giek, lepelsteel, pennen en bussen, lasnaden, scheuren, vervorming, hydraulische cilinders, slangen, lekkage, borgingen, snelwissel, hijspunt, haak, veiligheidsklep, markeringen, lasttabel, SLI of LMB, akoestische/visuele signalering, bediening, noodvoorzieningen en stabiliteit. De keuring is geen onderhoudsbeurt, maar je beoordeelt wel of het onderhoud aantoonbaar voldoende is geweest om veilig gebruik mogelijk te maken. Arbeidsmiddelen moeten worden gekeurd zo vaak als nodig is, na uitzonderlijke gebeurtenissen en met schriftelijk bewijs op de arbeidsplaats.
Bij de functionele beproeving test je of alle bewegingen beheerst verlopen, of de SLI/LMB reageert, of de machine niet kruipt, of cilinders hun last houden, of remmen en blokkeringen werken en of de hijsbeweging veilig kan worden uitgevoerd. Overbelasting of proeflasten pas je alleen toe volgens fabrikantvoorschrift, keuringsschema of passende methode; niet “even proberen” met een willekeurige zware last.
De hijshaak, sluitingen, hijskettingen, hijsbanden en andere middelen onder de haak keur je apart. Hijs- en hefgereedschap moet ten minste eenmaal per jaar door een deskundige op goede staat worden onderzocht, zo nodig met beproeving; bewijsstukken moeten op de arbeidsplaats aanwezig zijn.
4 Wat is een deskundige?
Een deskundige mag een interne keurmeester, extern keuringsbedrijf of instelling zijn, zolang de deskundigheid aantoonbaar is. Het cursusmateriaal vat de wettelijke basis samen: keuringen worden uitgevoerd door een deskundige natuurlijke persoon, rechtspersoon of instelling, en technische kennis van het object is bepalend; ken je het arbeidsmiddel niet voldoende, dan moet je kennis opdoen of de keuring uitbesteden.
Voor een grondverzetmachine betekent “deskundig” praktisch: kennis van de machine, de gebruiksaanwijzing, hydrauliek, stabiliteit, hijsfunctie, keuringsvoorschriften, afkeurcriteria, meet- en beproevingsmiddelen en verslaglegging. De werkgever blijft verantwoordelijk dat die deskundigheid aantoonbaar is.
5 Wanneer afkeuren of buiten gebruik stellen?
Afkeuren doe je onder meer bij ontbrekende of onleesbare WLL/markeringen, onduidelijke hijstabel, niet werkende SLI/LMB, niet door fabrikant voorziene haak of hulpstuk, scheuren, blijvende vervorming, ernstige speling in giek/pennen/bussen, lekkende of beschadigde hydrauliek, defecte veiligheidsklep, onveilige snelwissel, ontbrekende borgingen, onduidelijke documentatie of een toepassing buiten de gebruiksaanwijzing. Bij een afgekeurd arbeidsmiddel moet het middel buiten gebruik worden gesteld; daarom hoort de keurmeester ook de bevoegdheid te hebben om dat te doen.
6 Kort samengevat
Een grondverzetmachine met beperkte hijsfunctie wordt minimaal éénmaal per 12 maanden door een deskundige natuurlijke persoon, rechtspersoon of instelling gekeurd. Een gecertificeerde/aangewezen instantie is nodig wanneer de machine feitelijk als volledige hijskraan wordt ingezet en onder het TCVT/Warenwet-regime valt: in de praktijk bij een hijskraanfunctie met bedrijfslast ≥ 2 ton en bedrijfslastmoment ≥ 10 tonmeter, waarbij de 24-maands keuring door een aangewezen instelling verplicht is. Bij echte beperkte hijswerkzaamheden in het verlengde van graafwerkzaamheden blijft de 12-maandelijkse deskundigenkeuring het uitgangspunt.