Een elektrische shovel aanschaffen verandert ook de manier waarop u naar onderhoud en keuringen kijkt. De machine heeft nog steeds remmen, een knikbesturing, hydraulische cilinders en een snelwissel. Daar komen een tractiebatterij, elektrische aandrijving en laadsysteem bij.
Bij het keuren van een elektrische shovel beoordeelt u daarom de mechanische, hydraulische én elektrische veiligheid in samenhang. Welke controles en metingen daarvoor nodig zijn, hangt af van de uitvoering, het gebruik en de voorschriften van de fabrikant.
In dit artikel leest u de belangrijkste aandachtspunten voor keurmeesters, technische diensten en materieelbeheerders.
Wanneer moet een elektrische shovel worden gekeurd?
Voor arbeidsmiddelen waarvan de veiligheid kan verslechteren door gebruik, slijtage of externe invloeden geldt een periodieke keuringsverplichting. Bij een shovel kunnen bijvoorbeeld intensief gebruik, trillingen, vocht en vervuiling invloed hebben op de veilige werking.
De keuringsfrequentie bepaalt u aan de hand van het gebruik, de omstandigheden, de fabrikantvoorschriften en de risico-inventarisatie en -evaluatie. Arboportaal noemt jaarlijks keuren als veilige ondergrens. De omstandigheden kunnen een korter interval noodzakelijk maken. Het keuringsbewijs moet op de arbeidsplaats beschikbaar zijn. Lees de toelichting van Arboportaal over keuringen van arbeidsmiddelen.
Dagelijkse controles door de machinist en periodieke keuringen hebben daarbij ieder hun eigen functie. Een machinist kan tussen twee keuringen bijvoorbeeld een beschadigde kabel, lekkage of afwijkend remgedrag constateren. Zorg dat zulke meldingen worden opgevolgd.
Begin met de machinegegevens en een veilige werkplek
Stel vooraf vast welke machine en uitrusting u beoordeelt. Noteer het merk, type, serienummer, de bedrijfsuren en de aanwezige aanbouwdelen. Raadpleeg de gebruiksaanwijzing, onderhoudsinformatie en eerdere keuringsrapporten.
Bepaal vervolgens per inspectiestap welke veiligheidsmaatregelen nodig zijn. Denk aan een stabiele opstelling, het voorkomen van onbedoeld starten of verrijden en het beheersen van opgeslagen energie. Elektrische energie en hydraulische druk kunnen ook na uitschakelen aanwezig blijven.
Voor inspectiewerk staat de bak waar mogelijk op de grond. Werk aan geheven onderdelen vereist de daarvoor voorgeschreven borging. Functionele proeven vragen een passende, afgezette testomgeving en een afgesproken werkwijze.
Het mechanische deel: constructie, bediening en beveiligingen
De elektrische aandrijving verandert de aandacht voor de machineconstructie niet. Stel de controlepunten af op het model en de aanwezige functies.
Belangrijke aandachtspunten zijn:
- Chassis en laadarmen: zichtbare scheuren, vervorming, beschadigingen en ongebruikelijke reparaties.
- Scharnierpunten en knikbesturing: slijtage, speling en de toestand van bevestigingen en borgingen.
- Wielen en banden: beschadigingen, bevestiging en de voorgeschreven bandenspanning.
- Remmen en besturing: werking volgens de testmethode en beoordelingscriteria van de fabrikant.
- Snelwissel en aanbouwdelen: passende combinatie, slijtage, borging en betrouwbare vergrendeling.
- Bestuurdersplaats: stoel, gordel, opstappen, handgrepen, ruiten en zichtvoorzieningen.
- Veiligheidsfuncties: aanwezige startblokkeringen, signaleringen en andere beveiligingen.
Een visuele controle wordt waar nodig aangevuld met een functionele beproeving. Leg vooraf vast hoe u de resultaten beoordeelt. Een checklist moet aansluiten op de betreffende machine en haar gebruik.
Wordt de shovel met verschillende bakken, vorken of andere aanbouwdelen gebruikt? Neem die combinaties expliciet mee in de afbakening van de keuring.
Het hydraulische deel: leidingen, cilinders en bewegingen
Ook een elektrische shovel kan hydraulisch aangedreven werkfuncties hebben. Bij de keuring verdienen onder meer de volgende onderdelen aandacht:
- Slangen en leidingen: beschadiging, schuurplekken, knikken, veroudering en bevestiging.
- Koppelingen en aansluitingen: lekkage en beschadigingen.
- Cilinders en cilinderstangen: beschadiging, lekkage en bevestiging.
- Hef-, kantel- en stuurfuncties: gecontroleerde bewegingen en afwijkend gedrag.
- Aanwezige beveiligingen: toestand en werking volgens de fabrikantvoorschriften.
Maak bij de beoordeling onderscheid tussen een waarneming en de oorzaak. Een afwijkende beweging vraagt mogelijk aanvullend onderzoek voordat u een oordeel kunt geven.
Hydraulische systemen kunnen opgeslagen energie bevatten. Open daarom geen verbindingen zonder de voorgeschreven veiligheidsmaatregelen.
Het elektrische deel: batterij, bekabeling en laden
Begin bij de elektrische systeemopbouw van de shovel. De aanduiding ‘elektrisch’ vertelt nog niet welke spanningen en veiligheidsvoorzieningen aanwezig zijn. Gebruik altijd de gegevens van de machine die u daadwerkelijk inspecteert.
Aandachtspunten zijn onder andere:
- Batterijbehuizing en bevestiging: beschadiging, vervorming en aanwijzingen voor lekkage of oververhitting.
- Bekabeling: beschadigde isolatie, schuurplekken, knelpunten en onvoldoende ondersteuning.
- Connectoren en afschermingen: beschadiging, vervuiling, vocht en ontbrekende beschermdelen.
- Laadaansluiting en laadkabel: toestand, bevestiging en geschiktheid voor het systeem.
- Beveiligingen en meldingen: aanwezige waarschuwingen en veiligheidsfuncties volgens de documentatie.
Een uitgeschakelde machine is niet automatisch spanningsloos. Batterijen en andere componenten kunnen energie blijven bevatten. Voor werkzaamheden aan het elektrische systeem zijn passende deskundigheid, voertuigspecifieke informatie en geschikte hulpmiddelen nodig.
Welke metingen nodig zijn, volgt uit het keuringsplan en de fabrikantvoorschriften. Denk, waar van toepassing, aan isolatie en beschermende verbindingen. Meetmethode, testspanning en grenswaarden moeten bij het systeem passen.
Leg ook vast of een externe lader en de laadvoorziening binnen de opdracht vallen. Een beoordeling van de shovel geeft op zichzelf geen oordeel over de volledige laadinstallatie.
Welke rol speelt NEN 9140?
NEN 9140 gaat over veilig werken aan elektrisch aangedreven voertuigen. De norm beschrijft daarnaast het veilig omgaan met de opslag van vermoedelijk beschadigde voertuigen en elektrisch gevaarlijke onderdelen. Bekijk de omschrijving van NEN 9140 cursussen.
Daarmee biedt de norm een kader voor de veiligheid van de werkzaamheden. Voor het keuringsplan van een complete shovel blijven ook de constructie, hydrauliek, gebruiksfuncties en fabrikantvoorschriften nodig.
Spreek dus vooraf af wat een opdracht als ‘elektrische shovel keuren’ precies omvat en wie de verschillende onderdelen beoordeelt.
Wie mag een elektrische shovel keuren?
De werkgever moet de keuring laten uitvoeren door een deskundig persoon of een deskundige instelling. Dat kan ook een voldoende deskundige medewerker van de eigen technische dienst zijn. Arboportaal geeft hierover nadere uitleg.
Stem de deskundigheid af op de werkzaamheden. Ervaring met de mechanische keuring van grondverzetmachines is een andere basis dan ervaring met elektrische metingen aan voertuigen. Zorg dat voor ieder onderdeel de benodigde kennis, instructies en middelen beschikbaar zijn.
Wat legt u vast in het keuringsrapport?
Een bruikbaar rapport maakt het oordeel controleerbaar. Neem in ieder geval op:
- De machine-identificatie en beoordeelde aanbouwdelen.
- De omvang van de keuring en eventuele uitgesloten onderdelen.
- De gebruikte voorschriften en beoordelingscriteria.
- De uitgevoerde controles, beproevingen en relevante meetresultaten.
- Geconstateerde gebreken, bij voorkeur met duidelijke foto’s.
- Benodigde herstelmaatregelen en eventuele gebruiksbeperkingen.
- Het oordeel, de keuringsdatum en de naam van de keurmeester.
Beschrijf een niet-beoordeeld onderdeel expliciet als zodanig. Wanneer een gebrek de veilige inzet belemmert, moet duidelijk zijn welke actie nodig is voordat de machine opnieuw kan worden gebruikt.
Elektrische shovels leren keuren bij Ingenium dé Opleider
Wilt u grondverzetmachines gestructureerd leren beoordelen? In de cursus Keuren grondverzetmachines, kranen en shovels behandelt Ingenium dé Opleider onder meer visuele en functionele controles, het herkennen van gebreken en het vastleggen van keuringsresultaten.
Voor de elektrische onderdelen sluit de cursus Keuren en meten van elektrische voertuigen daarop aan. Deze opleiding richt zich op elektrische veiligheid, inspecties, metingen en rapportage bij elektrische voertuigen en mobiele machines. Het mechanische en hydraulische deel valt buiten die cursus.
Zo kunt u uw kennis gericht aanvullen voor de machines en werkzaamheden binnen uw organisatie.